Önce ürünü ve son kullanım ortamını tanımlayın
Galvaniz sac, çelik yüzeyine çinko esaslı metalik kaplama uygulanmış bir üründür; fakat her kaplı sac aynı değildir. Kaplama türü ve kütlesi, pasivasyon veya yağ durumu, sac kalınlığı ve varsa boya katmanı işleme kararını etkiler. Sipariş etiketi ile tedarikçi dokümanını kontrol etmeden sıradan galvaniz, çinko-alüminyum-magnezyum kaplı veya ön boyalı sac için aynı kesim ve onarım yöntemini kullanmayın. Üreticinin belirttiği yüzey tanımı, önerilen takım ve temas kısıtları esas alınmalıdır.
Kesilmiş kenarın iç mekânda kuru kalması ile kıyı atmosferinde, yoğuşmalı bir hacimde veya su tutan bindirmede çalışması aynı değildir. Parça ölçüsünü belirlerken kenarın görünür olup olmayacağını, bükümden sonra nereye geleceğini, suyun hangi yönde akacağını ve montajda başka metalle temas edip etmeyeceğini planlayın. ArcelorMittal’in kaplama kılavuzu, kesilmiş kenarların korunması için yüzeyin temizlenmesini ve galvanizli ürünlerde uygun çinko boya uygulanmasını tarif eder; ancak kesin çözüm ürün ve maruz kalma koşuluna göre seçilmelidir.
Kesim planını referans kenarından kurun
Fabrika kenarını otomatik olarak düzgün kabul etmeyin. Bir referans kenarı seçin, dikliği köşegenle kontrol edin ve bütün ölçüleri aynı başlangıç noktasından aktarın. Büküm, bindirme, flanş ve bağlantı delikleri varsa açınımı kesimden önce tamamlayın. Parça numarası, görünen yüz ve montaj yönü koruyucu filme veya uygun işaretleme alanına yazılabilir; fakat yüzeyle uyumsuz kalem ve çözücü kullanılmamalıdır.
Seri üretimde ilk parçayı mastar yapmadan önce gerçek montaj yerine kuru prova edin. Kesme boşluğu, bıçak payı, giyotin ayarı ve parçanın kesim sırasında kayması bitmiş ölçüyü değiştirebilir. Uzun ve ince parçalar kesimden sonra dönme veya yaylanma gösterebilir; ölçüyü yalnız tezgâhtan çıktığı anda değil düz ve destekli zeminde kontrol edin. Hatalı parçayı montajda zorlayarak, deliği büyüterek veya bindirmeyi azaltarak düzeltmeye çalışmayın.
Yöntemi kaplamayı gereksiz ısıtmadan seçin
Giyotin, uygun sac makası, nibbler veya üreticinin izin verdiği mekanik kesim yöntemleri; işin geometrisine ve sac kalınlığına göre değerlendirilebilir. Makine kapasitesi, bıçak açıklığı ve bıçak keskinliği yetersizse kenar yuvarlanır, çapak büyür ve kaplama kenardan kalkabilir. Aşınmış takım daha fazla kuvvet ve sürtünme üretir. İlk kesitte kenar düzlüğünü, çapak yüksekliğini ve kaplama ayrılmasını kontrol etmeden seri kesime geçmeyin.
Taşlama, plazma veya başka bir sıcak kesim yöntemi yalnız hız için seçilmemelidir. Isı, çinko kaplamayı kesim hattının çevresinde bozabilir; kıvılcım ve sıcak parçacıklar bitmiş yüzeye yapışabilir. Galvanizli çeliğin ısıtılması ayrıca uygun havalandırma, duman kontrolü ve iş güvenliği değerlendirmesi gerektirir. Üreticinin onaylamadığı yöntemi kullanmayın; yangın riski bulunan ortamda sıcak çalışma izni ve çevre koruması olmadan kıvılcım üreten işlem yapmayın.
Sac ve kesim ekipmanını güvenle sabitleyin
İnce sacın keskin kenarı, büyük yüzeyi ve esnekliği taşıma sırasında ayrı riskler oluşturur. Kesim hattının iki tarafını destekleyin; düşecek parçanın operatöre veya kabloya çarpmasını önleyin. Parçayı elinizle bıçağa doğru beslemeyin ve makinenin koruyucularını sökmeyin. OSHA’nın makine koruma standardı, giyotin ve makasların çalışma noktasında koruma gerektirdiğini; uçan talaş ve kıvılcım tehlikelerine karşı da koruyucu yöntem kullanılmasını belirtir.
Kullanılan makineye uygun göz ve yüz koruması, kesilmeye karşı eldiven ve diğer kişisel koruyucular risk değerlendirmesine göre seçilmelidir. Eldiven, dönen takıma kaptırma riski olan işlemlerde otomatik çözüm değildir; makine talimatı izlenmelidir. Ayar, bıçak değişimi ve sıkışmış parçayı çıkarma sırasında enerji kesme prosedürünü uygulayın. Sac paketini eğik zeminde açmayın; büyük levhayı tek kişinin kontrolsüz çevirmesi yerine uygun kaldırma ve taşıma düzeni kullanın.
Çapağı alın ama kaplamayı geniş alanda soymayın
Kesim sonrası her kenarı iyi ışıkta kontrol edin. Çapak, montaj personelini kesebilir; contanın, bindirmenin veya bağlantı levhasının düz oturmasını engelleyebilir. Yalnız keskin çıkıntıyı kaldıracak uygun el aleti veya kontrollü çapak alma yöntemi kullanın. Aşındırıcı diski geniş yüzeyde gezdirmek sağlam çinko kaplamayı gereksiz yere kaldırır. Kenarı aşırı pahlamak da ölçüyü ve temas alanını değiştirir.
Kesilmiş köşelerde yırtılma, katlanmış metal, kaplama kalkması veya mikro çatlak şüphesi varsa parçayı yalnız boya ile gizlemeyin. Bıçak açıklığını, kesim yönünü, takım aşınmasını ve sacın doğru desteklenip desteklenmediğini kontrol edin. Çapak alma işleminden sonra kenarı kuru, temiz ve yağdan arınmış hâle getirin. Onarım kaplamasının tutunması, gevşek parçacık veya kesme yağı üzerinde güvenilir değildir.
Talaşı aynı vardiyada yüzeyden uzaklaştırın
Kesim, delme ve vidalama sırasında oluşan demir esaslı talaşlar galvanizli yüzey üzerinde bırakılmamalıdır. Talaş nem aldığında paslanabilir ve sağlam sac üzerinde kahverengi lekeler oluşturabilir; keskin parçacıklar istifleme ve taşıma sırasında kaplamayı da çizer. Özellikle oluk, bindirme, profil dibi ve koruyucu film kenarı gibi su tutan bölgeleri kontrol edin. İş bitiminde yalnız görünür büyük parçaları değil ince metal tozunu da temizleyin.
Talaşı kuru ve yumuşak bir fırça, uygun vakum veya yüzeyi çizmeyen üretici onaylı yöntemle uzaklaştırın. Basınçlı havayı çevredeki personele veya açık makinelere doğru kullanmayın. Metal işleme sıvıları talaşın kesim bölgesinden uzaklaşmasına yardımcı olabilir; OSHA yine de sıvıların seçimi ve yönetiminde maruziyet kontrolü gerektiğini belirtir. Kullanılan yağ veya sıvı daha sonra uygulanacak boya, mastik ya da yapıştırıcıyla uyumlu değilse tamamen temizlenmelidir.
Kesilmiş kenarı ortama ve ürüne göre koruyun
Çinko kaplama, bitişikteki küçük çıplak çelik alanlara fedakâr koruma sağlayabilir; fakat bu etki sınırsız değildir. Sac kalınlığı, kaplama türü, kesilmiş yüzey genişliği, su ve tuz maruziyeti ile detayın kuruma imkânı sonucu değiştirir. Özel çinko-alüminyum-magnezyum ürünlerin kenar davranışını sıradan galvaniz sac için garanti gibi kullanmayın. Kesilmiş kenarın kendi kendine tamamen kapanacağını varsaymak yerine tedarikçinin güncel talimatını ve proje şartnamesini izleyin.
Onarım gerekiyorsa yüzeyi temizleyin, sağlam kaplamayı aşırı zımparalamayın ve galvanizli yüzeyle uyumlu çinko esaslı veya üreticinin belirttiği sistemi önerilen kalınlıkta uygulayın. Ön boyalı saclarda renk uyumu kadar astar ve metalik kaplamayla kimyasal uyum da önemlidir. ArcelorMittal, ihmal edilen kesilmiş kenar korozyonunun bindirme ve saçaklarda sac yüzeyine ilerleyebileceğini belirtir. Su cebi oluşturan birleşimi yalnız rötuş boyasıyla çözmek yerine detay, eğim ve drenajı düzeltin.
İlk parçayı kaydedin ve seri kontrolü sürdürün
İlk parçanın boyunu, enini, köşegenini, kenar düzlüğünü ve çapak durumunu ölçün. Büküm veya montaj yapılacaksa gerçek bağlantı elemanlarıyla prova ederek kesilmiş kenarın görünümünü ve oturmasını kontrol edin. Kullanılan makineyi, bıçak veya takımı, ayarı ve onarım ürününü iş emrine kaydedin. Böylece sonraki partide yüzey veya kenar sonucu değişirse neden karşılaştırılabilir.
Seri kesimde belirli aralıklarla bıçak izini, çapak artışını, kaplama çiziklerini ve talaş temizliğini denetleyin. Paketleme öncesi parçaların kuru olduğunu, aralarında metal talaşı kalmadığını ve onarım kaplamasının üretici süresine göre kuruduğunu doğrulayın. Kesim ve kaplama işlemi genel atölye uygulaması gibi görünse de çatı, cephe, gıda, kimyasal ortam veya güvenlik açısından kritik işlerde ürün üreticisi, proje şartnamesi ve sorumlu teknik kişinin kararı önceliklidir.