Elektrot adı tek başına yeterli değildir
Örtülü elektrotla ark kaynağında doğru ürün; yalnız alışılmış bir sınıf koduna bakılarak seçilmez. Ana metalin cinsi ve dayanım sınıfı, parça kalınlığı, birleşim biçimi, kaynak pozisyonu, makinenin akım türü ve açık devre gerilimi, servis sıcaklığı, hidrojen kontrolü ve uygulanacak şartname birlikte değerlendirilir. Aynı görünen iki çelik parça farklı kalite veya çalışma koşulu nedeniyle farklı sarf malzemesi isteyebilir.
Taşıyıcı, basınçlı, dinamik yüklü ya da güvenlik açısından kritik imalatta elektrotu satıcı alışkanlığıyla belirlemek doğru değildir. Projedeki kaynak prosedürü şartnamesi, çelik sertifikası, uygulanacak standart ve sarf malzemesi üreticisinin güncel teknik föyü esas alınmalıdır. Kaynakçının yeterliliği, ağız hazırlığı, ön tav ve paso arası sıcaklık gibi konular da sonuç üzerinde elektrot kadar belirleyicidir.
1. Sınıflandırma kodunu parçalarına ayırın
AWS sınıflandırmalarındaki E harfi elektrodu, devamındaki dayanım rakamları kaynak metalinin sınıfını, sonraki rakamlar ise kaynak pozisyonu ile örtü-akım özelliklerini tarif eder. Ancak E6013 ile E7018 arasındaki farkı yalnız 'biri daha güçlü' diye özetlemek yanıltıcıdır. Nüfuziyet davranışı, cüruf, ark karakteri, izin verilen pozisyon, akım ve hidrojen seviyesi uygulamaya göre önem kazanır.
Her markanın belirli ürün föyünde sınıflandırma, onaylar, çaplar, akım aralığı, kutuplama, mekanik değerler ve yeniden kurutma talimatı yer alır. Bu verileri genel bir internet tablosundan değil, satın alınacak tam ürünün ambalajı ve üretici belgesinden okuyun. Sertifika veya proje onayı gerekiyorsa teklif aşamasında ürünün ticari adıyla standardını birlikte belirtin.
2. Ana metal ve bağlantı görevini eşleştirin
Elektrotun kaynak metali, birleştirilen çeliğin gerektirdiği dayanım ve süneklikle uyumlu olmalıdır. Daha yüksek dayanım sınıfı otomatik olarak daha iyi sonuç anlamına gelmez; kaynak metalinin gereksiz sertleşmesi, çatlak riski ve prosedür uyumsuzluğu doğabilir. Bilinmeyen, boyalı, galvanizli veya kirli yüzeylerde kaynak yapmak da hem kaliteyi hem çalışan sağlığını etkiler. Kaplama ve kir, uygun yöntemle giderilmeli; galvanizli malzemede duman kontrolü ve havalandırma ayrıca planlanmalıdır.
İnce sac tamiri, kutu profil imalatı, kalın konstrüksiyon birleşimi ve boru kök pasosu aynı elektrot seçimi değildir. Birleşimin alın, köşe veya bindirme oluşu; boşluk, ağız açısı ve erişim, arkın davranışını değiştirir. Çizimde kaynak sembolü ve kalite seviyesi varsa elektrot bunları karşılayacak onaylı prosedürün parçası olmalıdır.
3. Çapı parça kalınlığına ve pozisyona göre seçin
Elektrot çapı büyüdükçe genellikle daha yüksek akım ve daha büyük kaynak banyosu gerekir. Bu, kalın ve yatay işlerde üretkenlik sağlayabilir; fakat ince malzemede yanma, şekil bozukluğu ve kontrol kaybı riskini artırabilir. Düşey ve tavan kaynaklarında çok büyük çap kaynak banyosunu yönetmeyi zorlaştırır. Lincoln Electric de yüksek kaliteli örtülü elektrot kaynağı rehberinde pozisyonun pratik elektrot çapını sınırladığını vurgular.
Çapı yalnız parça kalınlığına bağlamayın. Kök aralığı, paso türü, ağız geometrisi, ısı girdisi sınırı ve makinenin gerçek çıkışı da dikkate alınır. İlk ayar için üreticinin o çapa verdiği akım aralığını kullanın; deneme parçasında ark kararlılığı, nüfuziyet, sıçrantı, cüruf ayrılması ve dikiş biçimine göre prosedür sınırları içinde düzeltme yapın.
4. Akım türü, kutuplama ve makine uyumunu kontrol edin
Bir elektrot AC, doğru akım elektrot pozitif, doğru akım elektrot negatif veya bunların birden fazlasıyla çalışabilir. Uygun olmayan kutuplama; kararsız ark, farklı nüfuziyet ve kötü dikiş şekli doğurabilir. Lincoln Electric'in teknik açıklamalarında kutuplama ve elektrot çapının nüfuziyeti etkileyen değişkenler arasında olduğu belirtilir. Bu nedenle kabloları alışıldığı gibi takmak yerine ürün föyündeki simge ve makine ayarı doğrulanmalıdır.
Makinenin yalnız etiket amperine bakmak da yetmez. Devrede kalma oranı, kablo kesiti ve uzunluğu, pens ve şase bağlantısının durumu, priz-besleme kapasitesi ve açık devre gerilimi gerçek çalışma davranışını etkiler. Isınmış, hasarlı veya gevşek bağlantıyla akımı yükselterek sorunu gizlemeye çalışmayın. Kaynak makinesinin kullanım kılavuzunu ve iş güvenliği talimatlarını izleyin.
5. Düşük hidrojenli elektrotları kuru tutun
E7018 gibi düşük hidrojenli elektrotların örtüsü nem aldığında kaynak metaline hidrojen taşıma ve hidrojen kaynaklı çatlak riskini artırma ihtimali vardır. Lincoln Electric, hermetik ambalaj açıldıktan sonra standart EXX18 elektrotların sıcak tutma dolabında saklanmasına ilişkin ürün ailesi bazında yönergeler verir. ESAB da vakumlu ambalajın bütünlüğü korunmuş elektrotların açılıncaya kadar nemden korunmasını öne çıkarır.
Bu bilgiler, her elektrodu ev tipi fırında aynı sıcaklıkta ısıtmak anlamına gelmez. Selülozik, rutil ve düşük hidrojenli elektrotların nem ihtiyacı ile yeniden kurutma sınırları farklıdır. Aşırı veya tekrarlı fırınlama örtüyü bozabilir; yağ, kükürt ve nem bulaşmış elektrot her zaman kurtarılamaz. Tam sıcaklık ve süre için üretici talimatı, parti bilgisi ve proje standardı kullanılmalıdır.
6. Depolama düzeni kalite belgesinin devamıdır
Kapalı paketleri kuru, temiz, sıcaklığı kontrol edilen bir alanda; zeminden ve dış duvardan uzak, fiziksel darbeye karşı koruyarak saklayın. İlk giren ilk çıkar düzeni kurun, ürün sınıfını ve parti numarasını görünür tutun. Açılmış düşük hidrojenli elektrotlar için kontrollü sıcak tutma dolabı ve iş başında taşınabilir elektrot termosu gerekiyorsa bunu prosedüre dahil edin.
Farklı elektrot ailelerini aynı dolapta rastgele karıştırmayın. ESAB, düşük hidrojenli ve selülozik elektrotların aynı koşulda tutulmasının birinin diğerinden nem almasına veya örtü davranışının bozulmasına yol açabileceğine dikkat çeker. Çatlamış örtülü, paslı, ıslanmış, kimliği belirsiz veya son kullanım-depolama geçmişi izlenemeyen elektrotu kritik işe vermeyin.
7. Kaynaktan önce güvenlik ve deneme kontrolü yapın
Kaynak dumanı, ultraviyole-kızılötesi ışınım, elektrik çarpması, yangın ve sıcak metal riski taşır. Uygun kaynak maskesi ve filtre derecesi, eldiven, yanmaz giysi, lokal duman emişi veya yeterli havalandırma, kuru çalışma alanı ve yangın gözcülüğü iş planında yer almalıdır. Kapalı hacimde veya kaplamalı metalde sıradan atölye düzeni yeterli olmayabilir.
Üretim parçasına geçmeden önce aynı malzeme ve pozisyonda deneme kaynağı yapın. Ark başlatma, dikiş profili ve yüzey görünümü yararlı işaretlerdir ama iç hata olmadığını kanıtlamaz. Gereken işlerde görsel muayeneye ek olarak uygun tahribatsız veya mekanik testleri yetkin personel uygulamalıdır.
Teklif ve sipariş kontrol listesi
Doğru elektrot teklifi için şu bilgileri paylaşın:
- Ana metalin standardı, kalite sınıfı ve yaklaşık kalınlığı
- Birleşim türü, kaynak pozisyonu ve beklenen servis koşulu
- Uygulanacak kaynak prosedürü, standart ve gerekli onaylar
- Elektrot sınıfı, ticari ürün, çap ve ihtiyaç miktarı
- Makinenin AC/DC özelliği, kutuplama ve kullanılabilir akım aralığı
- Düşük hidrojen, tokluk veya özel mekanik özellik gereksinimi
- Paket tipi, parti izlenebilirliği ve üretici sertifikası ihtiyacı
- Depolama dolabı, elektrot termosu ve yeniden kurutma prosedürü